Salih Bozok
(1881, Selanik – 25 Nisan 1941, İstanbul),
Türk asker ve siyasetçi. Mustafa Kemal Atatürk’ün çocukluk arkadaşıydı ve daha sonra yâverliğini yaptı. Atatürk’e en yakın kişi olarak bilinir.
Hayatı
Mustafa Kemal Atatürk’ün Selânik’ten mahalle ve okuldan arkadaşı, yaşça da akranıydı. Harp Okulu’nu aynı yıl bitirdiler. Kendisi jandarma sınıfına seçildi, Mustafa Kemal ise Harp Akademisi’ne devam ederek kurmay oldu. “Millî Mücadele”yi düzenlemek üzere Anadolu’ya geçmeden önce ve Suriye Cephesi’nde bulunduğu sırada Mustafa Kemal Paşa, Salih Bey’i “başyâver” görevine tâyin ederek yanına çağırdı. Sürekli beraberlik böyle başladı. Mustafa Kemal Paşa, meclis başkanı iken “meclis başkanlığı yâverliği”, Mustafa Kemal Atatürk cumhurbaşkanı seçildikten sonra da “cumhurbaşkanlığı yâveri” olarak görev yaptı.
Yarbay rütbesinde emekliye ayrıldıktan ve TBMM 2. Dönem’de (o dönemdeki adı Bozok olan Yozgat’tan) milletvekili seçildikten sonra da Mustafa Kemal’in yakınında kaldı. 4. Dönem’e kadar Yozgat ve daha sonraki dönemlerde Bilecik milletvekili seçildi.
Mustafa Kemal Atatürk’ün ölümü üzerine, “Başkomutan yaversiz gidemez!” diyerek uzun süredir planladığı gibi kalbine kurşun sıkarak intihar teşebbüsünde bulundu. Söz konusu bu intiharın da son sahne olarak kullanıldığı, Zülfü Livâneli tarafından senaryosu yazılarak yönetilen Vedâ filminde ise; Gazi Mustafa Kemal Atatürk ile Salih Bozok’un yakın ilişkisi, dostlukları ve birlikte verdikleri mücadele dolu yıllar beyaz perdeye aktarılmıştır. Kurşunun kalbini sıyırması nedeniyle hayatta kaldı. Atatürk olmadan geçen kısa yaşamında milletvekilliği yaptı ve 25 Nisan 1941 tarihinde vefat etti.
Türk Orduları Başkomutanı Mareşal Gazi Mustafa Kemal Paşa ile İzmit’te, 1923. (Soldan sağa: Yaver Şükrü Ali, Başyaver Salih, Mustafa Kemal Paşa, TBMM Muhafız Taburu Komutanı İsmail Hakkı ve Yaver MuzafferMustafa Kemal Atatürk ile olan dostluğu
Atatürk’le dostlukları eskiye dayanmaktadır. O da Atatürk gibi, Selanik doğumlu. Yaşları da yakın. Selanik’ten mahalle komşulukları, hatta uzaktan akrabalıkları var. İlk subaylık yıllarında beraberler. 1908’de hürriyetin ilanından sonra yolları yine Selanik’te kesişiyor. Atatürk’ün onu daha o yıllardan “ömür boyu yoldaş” olarak seçtiğini gösteren ilginç bir sahne vardır:
Selanik’te meşhur Olimpos Gazinosu’nda oturdukları bir akşam, Mustafa Kemal sofradaki dostlarına ileride nasıl iktidara geleceğini anlatır. Sonra da orada bulunanlara gelecekteki görevlerini açıklar. Masadakiler; Fuat Bulca, Nuri Conker, Fethi Okyar ve Salih Bozok hayretle izler onu. Herkese görev bölümü yapıldıktan sonra, sıra Bozok’a gelince, Salih der seninle hiç ayrılmayacağız. “Seni kendime yâver yapacağım.” Masadakiler sorar:
“Peki sen ne olacaksın?”
Yanıt kısadır:
“Ben, size bu görevleri verecek adam olacağım.”
Salih Bozok | |
---|---|
Türkiye Büyük Millet Meclisi 2., 3., 4., 5. ve 6. dönem milletvekili |
|
Görev süresi 11 Ağustos 1923 – 25 Nisan 1941 |
|
Seçim Bölgesi | 1923 – Yozgat 1927 – Yozgat 1931 – Bilecik 1935 – Bilecik 1939 – Bilecik |
Kişisel bilgiler | |
Doğum | 1881 Selanik, Osmanlı İmparatorluğu |
Ölüm | 25 Nisan 1941 (60 yaşında) İstanbul, Türkiye |
Partisi | Cumhuriyet Halk Partisi |
Evlilik(ler) | Pakize Bozok (önceki eşi = Düriye Bozok) |
Çocukları | Cemil Bozok (1907-1994) Sabiha Bozok-Yenen (1909-1993) Muzaffer Bozok(1920-2006) |
Bitirdiği okul | Harp Okulu |
Mesleği | Asker |
Ödülleri | İstiklâl Madalyası |
Askerî hizmeti | |
Bağlılığı |
|
Hizmet yılları | 1905-1926 |
Rütbesi | Yarbay |
Çatışma/savaşları | Balkan Savaşları I. Dünya Savaşı Türk Kurtuluş Savaşı |
Eserleri
- (Cemil S. Bozok), Hep Atatürk’ün Yanında, Çağdaş Yayınları, İstanbul 1985.
- (Can Dündar), Yaveri Atatürk’ü Anlatıyor, Doğan Kitapçılık, İstanbul 2001.
Popüler Kültürdeki Yeri
Yönetmenliğini Zülfü Livaneli’nin yaptığı Veda adlı filmde Serhat Kılıç tarafından canlandırıldı.
Kaynak: Vikipedia
Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.